رى به جانب همدان رفت . شمس الدّولة بن فخر الدّوله ديلمى مقدم شيخ را غنيمت دانسته در مقام خدمتكارى درآمد . او مرض قولنج داشت . كه در هرچند روز معاودت مىنمود . شيخ در مقام معالجهء او شده من كلّ الوجوه او را از دغدغهء آن مرض فارغ گردانيد و شمس الدّوله منصب وزارت خود را به وى تفويض نمود « 1 » . و شيخ را ، بنابر شغل مهمّات ديوانى ، مطلقا روز فرصت درس گفتن نمىشد و جمعى كثير از فضلا در مقام استفاده جدّ داشتند و هميشه از شيخ ، التماس درس مىنمودند . بنابراين ، درس ايشان را شب قرار داده بود و هر شب به نوبت يكى را درس مىگفت . و از جملهء آن جماعتى كه از تلامذهء ابو على بودند يكى ابو عبد اللّه معصومى بود كه شيخ ابو على مكرّر در حقّ او مىفرمود كه : نسبت او با من همچو نسبت ارسطوست به افلاطون ؛ و او در آن اوقات قانون « 2 » مىخواند ، و ديگر ابو عبيد جوزجانى شاگرد مريد طور بود نزد شيخ . و او شفا مىخواند « 3 » و اكثر تصانيف شيخ بنابر ابرام [ تأليف ] شده ؛ چه ، او سى سال بود كه در سفر و حضر از ملازمت شيخ ابو على تخلّف نورزيد و هميشه در صحبت ايشان حاضر بود . و يكى ديگر از تلامذهء شيخ ، ابن زيله بود كه به نوبت خود اشارات « 4 » را مىخواند . و بهمنيار « 5 » در يك نوبت حاصل و در نوبت ديگر ، محصول مىخواند . و چون طلبه [ ها ] از درس فارغ مىشدند ، مغنّيان و اهل طرب حاضر مىشدند و ساعتى از جهت ترطيب دماغ و انتعاش « 6 » قوى به ايشان متوجّه مىشدند . و از عجايب حالات شيخ ابو على آن بود كه از ابو عبيد جوزجانى منقول است كه : من مدّت سى سال در ملازمت شيخ بودم ، نديدم كه او كتابى على الولا « 7 » مطالعه فرموده باشد ، بلكه عادت او اين بود كه چون كتابى جديد كه نديده بود به دست او مىآمد ، بعضى مواضع مشكلهء او را اقرار نظر مىفرمود و مرتبهء صاحب آن كتاب معلوم مىكرد .

--> ( 1 ) . داستان طغيان سربازان كرد و ترك بر ابو على سينا از جهت تأخير حقوق خود و تاراج خانهء شيخ و زندانى شدن وى در بسيارى از كتب از جمله همين اثر آمده است . ( 2 ) . القانون فى الطّب ، كتابى است در پزشكى . اين كتاب در قرن دوازدهم ميلادى به زبان لاتين ترجمه شده و در سال هزار و چهار صد و سى و هفت ميلادى در ميلان به چاپ رسيد . ( 3 ) . ابو عبيد جوزجانى گويد : من در اين اوان از شيخ الرئيس تقاضا كردم كه كتاب شفا را تمام كند و او در دو روز تمام اصول مطالب را بىآنكه به كتابى مراجعه نمايد ، در بيست جزء نوشت و سپس آن اجزاء را توضيح و ترتيب داد . ( 4 ) . مراد كتاب الاشارات و التّنبيهات است كتابى مختصر در منطق و طبيعيات و حاوى خلاصهء عقايد ارسطو . از شروحى كه بر آن نوشته شده شرح مفصّل امام فخر رازى است در اواخر قرن ششم و شرح خواجه نصير الدّين طوسى است در قرن هفتم هجرى . ( 5 ) . بهمنيار يا بهمن داده [ - ايزد آفريده ] ابن مرزبان مكّنى به « ابو الحسن » . وى از زردشتيان آذربايجان بود و كتاب المباحثات شيخ بيشتر در جواب سؤالات اوست . ( 6 ) . انتعاش : بانشاط شدن ، نيكويى حال . - و . ( 7 ) . على الولا : پىدرپى ، متوالى . - و .